Abstract
NEBEVÎ MESAJIN SÜREKLİLİĞİ VE ŞERİATLARIN DEĞİŞKENLİĞİ, İSKİLİPLİ ATIF EFENDİ’NİN METİNLERİ ÇERÇEVESİNDE BİR TAHLİL
Bu çalışma, İskilipli Atıf Efendi’nin "Enbiyâ-i Kirâm Hazeratına Vahiy ve İnzâl Olunan Dîn-i İslâm’ın Şerâyi’ ve Menâhicde İhtilâfi" başlıklı makalesini merkeze alarak, müteâl bir hakikat olan iman esaslarının değişmezliği ile tarihsel süreçteki toplumsal ihtiyaçlara göre şekillenen hukûkî sistemlerin değişkenliği arasındaki dinamik bağı incelemektedir. Hz. Âdem’den Hz. Muhammed’e (s.a.v.) kadar tebliğ edilen nebevî mesaj, özü itibarıyla bir akide birliği arz ederken; ibadetlerin formları, sosyal düzenlemeler ve cezaî müeyyideler toplumların maslahatına göre farklılaşma göstermiştir. Çalışmada söz konusu nesh ve ta‘dîl süreçleri, İskilipli Atıf Efendi’nin yaklaşımı çerçevesinde ele alınmaktadır. Bu bağlamda, tefsir ve tarih kaynaklarında beşeriyetin ilk evresinde neslin çoğalması gayesiyle başvurulduğu aktarılan izdivaç usulünün zamanla daimî bir haramlığa dönüşmesi ve önceki şeriatlarda yer bulduğu ifade edilen iki kız kardeşle eş zamanlı evlilik uygulamasının İslam hukûkuyla kesin hükme (Nisâ 4/23) kavuşması gibi tarihsel örnekler tahlil edilmektedir. Mekânsal bir aidiyet sembolü olan kıblenin Kudüs’ten Kâbe’ye tahvili ile mali ibadetler ve hukûkî yaptırımlardaki dönüşümler, Muhammedî şeriatın kuşatıcı yapısını göstermektedir. Hukûkî yaptırımlar sahasında ise katı cezalandırma biçimleri, diyet, af ve ıslah ilkeleriyle esnetilmiştir. Sonuç olarak çalışma, hukûkî sistemlerdeki nesh ve ta‘dîl süreçlerinin dinin özündeki birliğe halel getirmeyen, aksine ilahî iradenin beşerî ihtiyaçlarla kurduğu hikmetli bir iletişim olduğunu ve ilgili makalenin günümüz akademik diliyle yeniden değerlendirilmesinin literatüre katkısını ortaya koymayı amaçlamaktadır.
Keywords
İslam Hukûku, Risalet, Akide, Şeriat, Nesh ve Ta‘dîl, İskilipli Atıf Efendi.
